Anadolu'daki koç ve koyun şeklindeki mezar taşları, daha çok Doğu Anadolu'da yoğunlaşmaktadır. Beyhan Karamağaralı, Anadolu’daki bu tür mezarlıkları Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmen Devletlerine ait bölgelerde bulunmaktadır ”diye ifade eder.
VII. yüzyılda yaşamış olan Ermeni tarihçisi Moisey Kagankatvasi’nin kaleme aldığı ve Doğu Anadolu hakkında çok önemli bilgiler içeren “Ağvan Tarihi” adlı eserinde, bölgede yaşayan bir kısım toplulukların koç ve at heykeli yaptıkları ve ilahlarına da Tengri dediklerini belirtir.
Moisey, Doğu Anadolu bölgesi halklarından bahsederken; bölgedeki toplulukların uzun saçlı, çok iyi ok atan kimseler olduklarını, taştan koç ve at heykelleri yontmada oldukça yetenekli olduklarını belirtmekte, özellikle “ilahlarının Khan-Tengri” diye adlandırıldığını bize aktarmaktadır.
Sabir Türklerinden sonra bölgede yerleşen ve koç heykelli mezar taşı yontan bir diğer Türk boyu Arap tarihçilerinin Kıpçak dediği Kuman Türkleri olmuştur.
Kıpçaklardan sonra Oğuz Türkleri, Anadolu’ya adeta akın etmeye başladılar. Bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da hâkimiyet kuran Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmen devletlerinin etkisi büyük oldu. Bugün Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Akkoyunlu Devleti’nin mührü açık şekilde görülmektedir. Bölgedeki birçok tarihî eser Akkoyunlu döneminden kalmadır. Bölgede bulunan koç heykelli mezar taşlarının Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmen devletlerinden kaldığına dair genel bir kanı da bulunmaktadır.
Yapılan araştırmalarda Anadolu’muzun birçok yerinde koç heykelli mezar taşlarına rastlanmıştır. Şimdiye kadar yapılan araştırmalar sonucunda Tunceli, Erzincan, Erzurum, Sivas, Bingöl, Diyarbakır, Malatya, Muş, Erciş (Van), Bitlis, Ağrı, Kars, Iğdır, Reşadiye (Tokat), Akşehir (Konya), Afyonkarahisar, Artvin, Rize, Yüksekova (Hakkâri) ve Bayburt illerinde koç heykelli mezar taşları tespit edilmiştir. Ancak koç heykelli mezar taşları, genel olarak Iğdır-Erzincan ile Van-Rize arasında yoğunlaşmakta, en çok bulunduğu yer ise Tunceli olarak karşımıza çıkmaktadır.
Yorumlar
Yorum Gönder